सोलापूर जिल्ह्यातील माढा तालुक्यातील अंजनगाव खेलोबा येथे छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या अश्वारूढ पुतळ्यावरून निर्माण झालेला वाद केवळ एका गावातील घटना नाही, तर महाराष्ट्राच्या सामाजिक एकतेवर प्रश्नचिन्ह निर्माण करणारी गंभीर बाब आहे. १ एप्रिल २०२६ च्या आसपास रात्रीच्या अंधारात खेलोबा मंदिर (देवस्थान ट्रस्ट) जवळ हा पुतळा बसवण्यात आला. या पुतळ्याचे दाते जालना जिल्ह्यातील अंबड तालुक्यातील बाळराजे अवारे पाटील यांच्या धर्मवीर छत्रपती संभाजीराजे शौर्य प्रतिष्ठानने दिले. बाळराजे अवारे पाटील स्वतःला कट्टर शिवभक्त म्हणवतात आणि राज्यभर ६०० हून अधिक शिवाजी महाराजांचे पुतळे बसवल्याचा दावा करतात. “Anjangaon Kheloba Shivaji Statue Dispute: When Devotion Risks Dividing Maratha and Dhangar Communities”

मंदिर समिती आणि स्थानिक धनगर समाजातील नेते लक्ष्मण हाके यांच्या नेतृत्वात या पुतळ्याला तीव्र विरोध झाला. त्यांचे मुख्य मुद्दे होते – पुतळा अनधिकृतपणे मंदिराच्या जागेवर बसवला गेला, परवानगी नव्हती, आणि यामुळे देवस्थानाच्या धार्मिक भावना दुखावल्या गेल्या. दुसरीकडे अवारे पाटील यांचे म्हणणे होते की जागा शासकीय (PWD) आहे आणि शिवरायांचा अपमान होणार नाही. वाद इतका चिघळला की दोन्ही समाज आमने-सामने आले, दगडफेक झाली, तणाव निर्माण झाला. प्रशासनाने पुतळा हटवण्याचा प्रयत्न केला, पण विरोधकांनी रोखला. नंतर दोन्ही समाजांच्या चर्चेनंतर पुतळ्याचे स्थलांतर करण्याचा तोडगा निघाला आणि सध्या प्रकरण शांत झाले आहे.

बाळराजे अवारे पाटील कोण?

बाळराजे अवारे पाटील हे मनोज जरांगे पाटील यांच्या शिवबा संघटनेचे पदाधिकारी आणि कार्यकर्ते म्हणून ओळखले जातात. मनोज जरांगे पाटील यांच्या मराठा आरक्षण लढ्यात ते “जरांगेंचे सहकारी” म्हणून चर्चेत आहेत. ते मुख्यतः मराठा-बहुल गावांमध्ये शिवाजी महाराजांचे छोटे-मोठे अश्वारूढ पुतळे बसवतात. गावकऱ्यांकडून पैसे गोळा करणे किंवा स्वखर्चाने हे काम करणे असे त्यांचे कार्य पद्धतीचे वर्णन आहे.

पोलिसांच्या प्राथमिक तपासानुसार, मराठवाड्यातील अनेक गावांमध्ये असे पुतळे रात्रीच्या वेळी विनापरवाना बसवले गेले. काही ठिकाणी जातीय तणाव निर्माण होण्याची शक्यता आणि राजकीय हेतू असू शकतो, असा संशय व्यक्त केला जातो. अंजनगाव प्रकरणात त्यांच्यावर अनधिकृत जमाव, बेकायदेशीर बांधकाम आदी गुन्हे दाखल झाले असून त्यांना अटक करण्यात आली आहे. त्यांच्यावर राज्यभर ११ गुन्हे दाखल असल्याची माहिती समोर आली आहे.

मनोज जरांगे पाटील यांची भूमिका

या प्रकरणात मनोज जरांगे पाटील यांनी स्पष्ट आणि संयमित भूमिका घेतली. त्यांनी सांगितले की, “वाद होईल अशा ठिकाणी शिवाजी महाराजांचे पुतळे बसवू नका. शिवराय हे सर्व समाजाचे आहेत. त्यांच्या नावाने मराठा आणि धनगर समाजात फूट पाडण्याचा प्रयत्न कुणी करत असेल तर त्याला रोखा.” त्यांनी दोन्ही समाजांना शांत राहण्याचे आणि एकत्र बसून तोडगा काढण्याचे आवाहन केले. “छत्रपती शिवाजी महाराजांचा सन्मान राखणे ही सर्वांची जबाबदारी आहे,” असेही त्यांनी म्हटले. जरांगे पाटील यांनी हे प्रकरण “बाह्य शक्तींचा डाव” असू शकतो, असा इशाराही दिला, ज्यामुळे समाजात तेढ निर्माण व्हावी.

मुख्य मुद्दा काय?

• परवानगीशिवाय रात्री पुतळे बसवणे → स्थानिक देवस्थान आणि इतर समाजाशी संघर्ष.
• पुतळे स्वस्तात बनवून गावकऱ्यांकडून लाखो रुपये गोळा करणे → व्यावसायिक हेतूचा आरोप.
• शिवाजी महाराज हे सर्व महाराष्ट्राचे आराध्य दैवत आहेत. त्यांच्या नावाने जातीय तणाव (मराठा विरुद्ध धनगर/ओबीसी) निर्माण करणे हे अक्षम्य आहे.
• शिवरायांचा आदर करायचा असेल तर सर्व समाजाच्या सहमतीने, योग्य जागी आणि कायद्याने पुतळे बसवावेत.

अंजनगाव प्रकरणात दोन्ही समाजांनी शेवटी शहाणपणा दाखवला आणि तोडगा काढला. हा तोडगा महाराष्ट्रासाठी उदाहरण ठरावा.

शेवटी…

शिवाजी महाराजांनी “हिंदवी स्वराज्य” स्थापन करताना सर्व जाती-जमातींना एकत्र केले. आज त्यांच्या नावाने समाजात फूट पाडणे हे त्यांच्या आदर्शांचा अपमान आहे. बाळराजे अवारे पाटील यांच्यासारख्या कार्यकर्त्यांनी शिवभक्ती करायची असेल तर ती एकतेच्या भावनेने करावी, फुटीरतेच्या भावनेने नव्हे.

महाराष्ट्रातील सर्व शिवभक्त, मराठा-धनगर-ओबीसी सर्व समाज बांधवांनी एकत्र येऊन शिवरायांच्या आदर्शांचे पालन करावे. शिवराय सर्वांचे आहेत – त्यांच्या नावाने कुणीही फूट पाडू नये.

जय जिजाऊ, जय शिवराय! एकता हीच ताकद.