What is One Nation One Election? Advantages, disadvantages, why should you support it?
‘वन नेशन, वन इलेक्शन’ या संकल्पनेचा अर्थ देशभरात एकाचवेळी निवडणुका घेण्याचा आहे. What is One Nation One Election? याचा अर्थ असा की संपूर्ण भारतात लोकसभा आणि सर्व राज्यांच्या विधानसभांच्या निवडणुका एकाच वेळी घेतल्या जातील – मतदान एकाच वेळी होण्याची शक्यता आहे. सध्या, राज्यांच्या विधानसभा आणि लोकसभेच्या निवडणुका स्वतंत्रपणे घेतल्या जातात – विद्यमान सरकारचा पाच वर्षांचा कार्यकाळ संपल्यानंतर किंवा विविध कारणांमुळे ते विसर्जित झाल्यास. What is One Nation One Election? Advantages, disadvantages, why should you support it?
एकाच वेळी निवडणुका घेण्याचे फयदे
सकारात्मक एकाचवेळी निवडणुका घेण्याचे एक प्रमुख कारण म्हणजे स्वतंत्र निवडणुकांमध्ये होणाऱ्या खर्चात कपात करणे. अहवालानुसार 2019 च्या लोकसभा निवडणुकीत तब्बल 60,000 कोटी रुपये खर्च करण्यात आले. या रकमेत निवडणूक लढणाऱ्या राजकीय पक्षांनी केलेला खर्च आणि निवडणूक घेण्यासाठी भारतीय निवडणूक आयोगाने (ECI) केलेल्या खर्चाचा समावेश आहे. पुढे, एकाचवेळी मतदान घेण्याच्या समर्थकांचा असा युक्तिवाद आहे की यामुळे संपूर्ण देशभरात प्रशासकीय यंत्रणेची कार्यक्षमता वाढेल, कारण मतदानादरम्यान ती खूपच कमी होते. अधिकारी मतदान कर्तव्यात गुंतल्याने सामान्य प्रशासकीय कर्तव्यांवर निवडणुकांवर परिणाम होतो.
तसेच केंद्र आणि राज्य सरकारच्या धोरणांमध्ये आणि कार्यक्रमांमध्ये सातत्य राखण्यास मदत होईल. सध्या, जेव्हा-जेव्हा निवडणुका होणार आहेत तेव्हा आदर्श आचारसंहिता लागू केली जाते, त्या कालावधीसाठी सार्वजनिक कल्याणासाठी नवीन प्रकल्प सुरू करण्यावर बंदी घालते. पुढे, कायदा आयोगाने सांगितले की एकाचवेळी निवडणुका घेतल्याने मतदारांच्या मतदानाला चालना मिळेल कारण त्यांना एकाच वेळी मतदान करणे अधिक सोयीचे होईल.
एकाच वेळी निवडणुका घेण्याचे तोटे
एकाच वेळी निवडणुका घेण्यास राज्य विधानसभेच्या अटी लोकसभेच्या अटींशी समक्रमित करण्यासाठी घटनादुरुस्तीची आवश्यकता असेल. पुढे, लोकप्रतिनिधी कायद्यात तसेच इतर संसदीय कार्यपद्धतींमध्येही सुधारणा करणे आवश्यक आहे. एकाचवेळी निवडणुकांबाबत प्रादेशिक पक्षांची मोठी भीती ही आहे की राष्ट्रीय मुद्दे केंद्रस्थानी असल्याने ते त्यांचे स्थानिक मुद्दे जोरदारपणे मांडू शकणार नाहीत. निवडणूक खर्च आणि निवडणुकीच्या रणनीतीच्या बाबतीत ते राष्ट्रीय पक्षांशी स्पर्धा करू शकणार नाहीत.
पुढे, 2015 मध्ये आयडीएफसी संस्थेने केलेल्या अभ्यासात असे आढळून आले आहे की एकाच वेळी निवडणुका घेतल्यास मतदार राज्य विधानसभा आणि लोकसभेत समान विजयी राजकीय पक्ष किंवा आघाडी निवडतील अशी 77 टक्के शक्यता आहे. मात्र, सहा महिन्यांनी निवडणुका झाल्या तर केवळ ६१ टक्के मतदार आहेत
आयडियाचे समर्थन कोण करते?
1967 पर्यंत राज्यात विधानसभा आणि लोकसभेच्या एकाचवेळी निवडणुका घेणे हे प्रचलित होते. तथापि, 1968 आणि 1969 मध्ये काही विधानसभा आणि 1970 मध्ये लोकसभा मुदतीपूर्वी विसर्जित झाल्यामुळे परिस्थिती बदलली.एका दशकानंतर, 1983 मध्ये निवडणूक आयोगाने एकाचवेळी निवडणुका घेण्याचा प्रस्ताव दिला. तथापि, आयोगाने आपल्या वार्षिक अहवालात तत्कालीन सरकारने त्याविरोधात निर्णय घेतल्याचे म्हटले आहे. 1999 च्या कायदा आयोगाच्या अहवालातही एकाचवेळी निवडणुका घेण्यावर जोर देण्यात आला होता.
भारतीय जनता पक्षाकडून अलीकडील धक्का आला, ज्याने 2014 च्या लोकसभा निवडणुकीच्या निवडणूक जाहीरनाम्यात म्हटले आहे की ते राज्य सरकारांना स्थिरता सुनिश्चित करण्यासाठी एकाच वेळी निवडणुका घेण्याची पद्धत विकसित करण्याचा प्रयत्न करेल. 2016 मध्ये पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी पुन्हा एकदा ही कल्पना मांडली होती. पुढच्या वर्षी, नीती आयोगाने एकाचवेळी निवडणुका घेण्याच्या प्रस्तावावर एक कार्यकारी पेपर तयार केला.2018 मध्ये, कायदा आयोगाने सांगितले की एकाचवेळी निवडणुका घेण्यासाठी किमान “पाच घटनात्मक शिफारशी” आवश्यक असतील.
